Wie onder stress staat, slaapt slecht. Het omgekeerde klopt ook. Wie slecht slaapt, ondervindt meer werkstress. Piekeren speelt daarin een grote rol.

Previdis interviewde arbeidspsychologe Michelle Van Laethem, die er haar promotieonderzoek aan heeft gewijd.

Hoe doorbeek je de vicieuze cirkel van piekeren, slecht slapen en stress?

Hoewel ik dat niet heb onderzocht, heb ik daar wel ideeën over. Een eerste stap is zich bewust worden van die wisselwerking tussen slecht slapen en stress. De volgende stap is er wat aan doen. En dat is de verantwoordelijkheid van werkgever en werknemer.

Welke verantwoordelijkheid dragen werkgevers en werknemers in de strijd tegen piekeren en stress?

Een werkgever moet voor zijn werknemers zorgen. Hij moet erop letten dat de taken van de werknemer haalbaar zijn binnen de werkuren. Die taken mogen uitdagend zijn. Op momenten waarop het alle hens aan dek is, mag een werkgever al eens iets meer verlangen. Maar dat moet wel de uitzondering blijven.

Verder moet de werkgever voldoende autonomie en steun geven om het werk gezond te houden. Geen overuren eisen, wel rust inbouwen. Zich flexibel opstellen om de combinatie werk en gezin te vergemakkelijken. Heel belangrijk is ook dat de werkgever het thema bespreekbaar maakt. Regelmatig vraagt: hoe gaat het met jou?

Hetzelfde geldt voor de werknemer. Ervaar je een probleem? Kaart het dan op tijd aan. Dan kunnen er oplossingen gezocht worden, voor je onderuitgaat.

Verder raad ik de werknemer aan om zijn vrije tijd te benutten om te herstellen en afleiding te zoeken (van muziek genieten of een boek lezen). En op een vast tijdstip naar bed gaan, dat helpt ook.

Kan je met mindfulness het piekeren tegengaan?

Dat denk ik wel. Therapeuten gebruiken vaak mindfulness om stress, piekeren of burn-out te bestrijden. Mindfulness leert je (negatieve) dingen te accepteren, gedachten los te laten en ermee om te gaan. Meditatie helpt je om te focussen op andere zaken.

Een beetje gezonde stress kan toch geen kwaad?

Dat is ook zo. De stress zelf is niet het probleem. Het wordt een probleem als je geen tijd krijgt (of neemt) om ervan te herstellen. Naast pieken met hoge werkdruk heb je rustige dagen nodig. Na een drukke dag heb je behoefte aan vrije tijd. Die vrije tijd moet je bovendien goed benutten. Niet in de zetel hangen voor de televisie. Wel een activiteit doen die je ontspant en die je positieve afleiding en energie levert. Voor de ene betekent dat met de kinderen stoeien of joggen, voor de andere in een koor zingen of op café gaan met vrienden.

Heeft piekeren ook een nuttige functie?

Soms wel, vaak ook niet.
In de negatieve variant gaat het vaak om affectief piekeren. We maken ons druk en negatieve gevoelens en gedachten steken de kop op. Wat gaat de baas denken? Wat zullen de collega’s over mij zeggen? Dit soort piekeren heeft vaak lichamelijke gevolgen. Ons hart gaat sneller kloppen, de bloeddruk stijgt, we gaan zweten en hyperventileren…

De positieve variant is meer oplossingsgericht piekeren. Je zit met een probleem en denkt in je bed rustig na over mogelijke oplossingen. En vaak vind je die ook. Je maakt je niet druk, maar zoekt een oplossing. Je denkt constructief na. Dit piekeren gaat niet gepaard met fysiologische effecten.

Welke rol spelen de werkprivé-balans, thuiswerken en digitaal verbonden blijven met het werk?

Een goede werk-privébalans krijg je als je de grenzen tussen werk en privé bewaakt. Thuiswerken is juist bedoeld om werk en privéleven beter op elkaar af te stemmen. Digitale tools maken thuiswerken mogelijk.

Dankzij thuiswerken slagen we erin om gezin en werk beter te combineren. Het spaart het woon-werkverkeer uit. Maar thuiswerken vervaagt ook de grenzen tussen thuis en werk. Sommigen laten het werk moeilijk los.

Hetzelfde geldt voor de digitale tools. Het is niet omdat je de werkmails op je smartphone kunt lezen, dat je van elke mail een alert moet krijgen en elke mail meteen moet lezen. Als die werkmails je rust en vrije tijd verstoren, zet de alerts dan af. Lees de mails alleen op je pc en wanneer het jou past.

De werkgever kan niet van je verwachten dat je 24/24 bereikbaar bent.

Volgens een nieuwe Franse wet mogen werknemers voortaan het recht opeisen om offline te zijn buiten de werkuren. Wat vind je daarvan?

Dat is een prima idee. Ik vind het maar normaal dat werknemers het recht hebben offline te zijn. Ik vind het jammer dat er een wet nodig was om dit recht af te dwingen.

In verschillende media is trouwens een andere discussie aan de gang. Mogen werkgevers hun werknemers volledig afsluiten van de werkmail? Ik vind dat geen goed idee. Het ondermijnt de autonomie van de werknemer. Hij krijgt geen keuze. Bovendien zijn mensen creatief. Ze bedenken alternatieven en gebruiken dan bijvoorbeeld WhatsApp-groepen om na het werk contact te houden.

Uiteindelijk is het bedrijfsklimaat het belangrijkste. Ik ben er geen voorstander van om het offline zijn te verplichten, maar altijd online zijn mag evenmin de standaard worden.

Een persbericht over het onderzoek naar stress, piekeren en slaap vind je op www.ru.nl.