Ziekten veroorzaakt door het werk brengen hoge maatschappelijke kosten met zich mee. Soms leidt ons werk namelijk tot gezondheidsproblemen zoals hart- en vaatziekten, arbeidsongevallen, kanker, rugklachten of uitval door burn-out.

De belangrijkste kosten zijn uitkeringen voor ziekte en invaliditeit en medische kosten voor arbeidsongeschikte werknemers. Ook gepensioneerden lijden soms aan ziektes of aandoeningen die het gevolg zijn van hun vroegere werk.

Naast de directe kosten, zijn er ook kosten voor de werkgever door loondoorbetaling, verminderde arbeidsproductiviteit, verzuimbegeleiding, werkaanpassing en vervanging van zieke werknemers.

Daarnaast zien de werknemers hun inkomen verminderen en betalen ze een deel van de medische kosten zelf. Tot slot zijn er kosten die moeilijk in geld uit te drukken zijn, zoals het verlies aan (gezonde) levensjaren, een hobby niet meer kunnen uitoefenen of het verlies aan sociale contacten. Kortom, het verlies aan levenskwaliteit.

TNO onderzocht hoeveel de werknemers die langdurig (minstens 6 maanden) arbeidsongeschikt zijn, de Nederlanders jaarlijks kosten. Het berekende de uitkeringskosten en de medische kosten voor werkgerelateerde ziekten en aandoeningen. De onderzoekers zoomden daarbij extra in op de kosten veroorzaakt door psychosociale arbeidsomstandigheden.

Psychosociale arbeidsbelasting in Nederland goed voor 1,2 miljard aan uitkeringen

In 2012 ontvingen in Nederland 617.300 personen een uitkering, omdat ze arbeidsongeschikt waren. In totaal bedroegen de kosten voor die uitkeringen bijna negen miljard euro. Naar schatting 22,3% van het langdurig verzuim is veroorzaakt door slechte arbeidsomstandigheden. Dit komt overeen met 137.700 langdurig arbeidsongeschikten en een kostenplaatje van twee miljard. Vooral de bouw en de agrarische sector tellen veel arbeidsongeschikten door het zware fysieke werk.

Welke werkgerelateerde klachten kosten de arbeidsongeschiktheidsverzekering het meest?

Van alle uitkeringen voor werkgerelateerd langdurig verzuim is 1,2 miljard euro (60%) toe te schrijven aan psychosociale arbeidsbelasting. De onderzoekers schatten dat het gaat om 81.600 personen. Vooral de bedragen voor werkgerelateerde psychische klachten, overspannenheid, burn-out (1 miljard euro) en werkgerelateerde klachten aan het bewegingsapparaat (600 miljoen euro) lopen hoog op.

1,5 miljard voor werkgerelateerde zorgkosten

De totale zorgkosten bedroegen in Nederland bijna 90 miljard euro in 2011. Dit is ruim 5.300 euro per Nederlander. De onderzoekers hebben de (werkgerelateerde) zorgkosten berekend voor werkenden (zowel werknemers als zelfstandigen) en voor gepensioneerden die gewerkt hebben. Blootstelling aan een arbeidsrisico tijdens de beroepsloopbaan kan immers tijdens het pensioen nog zorgkosten veroorzaken.

Voor de werkenden raamt het onderzoek de werkgerelateerde zorgkosten op anderhalf miljard euro. Vooral rugklachten, depressies en hartziekten veroorzaken hoge zorgkosten. De zorgkosten veroorzaakt door psychosociale arbeidsbelasting schatten de onderzoekers op minstens 700 miljoen euro.

Bij gepensioneerde werknemers ramen de onderzoekers de zorgkosten, veroorzaakt door hun vroegere werk, op minstens 137 miljoen euro per jaar. Al is dit wellicht een forse onderschatting. Voor psychosociale arbeidsbelasting waren geen ramingen mogelijk.

Preventie kan veel opleveren

De cijfers tonen aan dat we met een preventief beleid, gericht op verbetering van de arbeidsomstandigheden, en een professioneel verzuimbeleid veel kunnen besparen. Om onze sociale zekerheid betaalbaar te houden, moeten we inspanningen leveren om de psychosociale arbeidsomstandigheden te verbeteren. Daarnaast zijn acties om de duurzame inzetbaarheid van werknemers te bevorderen broodnodig.

Hoeveel kosten werkgerelateerde gezondheidsproblemen in België?

Eind 2016 bleven in ons land 392.000 mensen langer dan een jaar ziek thuis, een record. De kostprijs voor de uitkeringen is gestegen tot meer dan vijf miljard euro. Die hoge kosten leggen een zware last op onze sociale zekerheid.

In een recent rapport noemt het Riziv de redenen voor deze toename. Een eerste is de vergrijzing en de verhoging van de pensioenleeftijd, waardoor er meer oudere werknemers zijn. Een tweede reden is de forse stijging van het aantal psychische klachten (35%), vooral burn-out en depressie. Het aantal dertigers dat met een burn-out thuiszit, is de voorbije vijf jaar verdubbeld. Ten derde leiden maatregelen in de werkloosheidswetgeving ertoe dat werklozen die feitelijk arbeidsongeschikt waren nu in de ziekteverzekering terechtkomen.

De stijging van het aantal burn-outs, depressies en rugklachten is niet onder controle, zegt het Riziv. Daarom dringt het, net als de Nederlandse onderzoekers, aan op een preventief beleid om de kwaliteit van het werk te verbeteren en op een actief beleid om verzuim terug te dringen. Verder benadrukt het Riziv dat tijdelijk aangepast werk de werknemer kansen biedt om sneller terug aan het werk te gaan.

Bronnen:

Kosten van arbeidsongeschiktheid en zorg (TNO)

Verklarende factoren stijging van het aantal invaliden (RIZIV)