Werken aan een veiligheidscultuur blijft nodig om arbeidsongevallen te voorkomen. Communiceren over veilig werken, kun je nooit genoeg. We vroegen aan Dirk Vandriessche van communicatiebureau Talking Circles – een bureau met veel ervaring in veiligheidscommunicatie – hoe hij dat aanpakt.

Je organiseert vaak veiligheidscampagnes in grote industriële en chemische bedrijven. De veiligheidsregels zijn er meestal al goed ingeslepen. Wat is dan het doel van die campagnes?

De voorbije decennia is de veiligheid in bedrijven sterk toegenomen. Dat danken we aan veiligere machines, betere beschermingsmiddelen en meer aandacht voor de veiligheidsregels. Het aantal arbeidsongevallen daalt sterk. Toch vinden er nog steeds arbeidsongevallen plaats. Het lijkt moeilijk om de laatste 5% te voorkomen. Hierbij speelt het gedrag van de werknemers een belangrijke rol. En dat heeft dan weer met de veiligheidscultuur te maken.

De basis, zoals veiligheidsregels opstellen, uithangen en doen naleven, is in veel bedrijven in orde. Toch zie je verschillen. Waar in het ene bedrijf de werknemers louter de regels volgen, geven ze in een ander bedrijf elkaar spontaan tips om veiliger te werken. Of stellen ze verbeteringen voor bij hun leidinggevende. Er heerst een proactieve veiligheidscultuur. Met communicatiecampagnes werken we aan die veiligheidsattitude.

Waaruit bestaat een veiligheidscultuur?

Veel bedrijven zeggen: Veiligheid is voor ons dé prioriteit. Maar belangrijker dan de woorden, zijn de daden. Veiligheid moet deel uitmaken van de strategie van de organisatie en moet dagelijks op de werkvloer leven. Het moet net als kwaliteit en productiviteit in de doelstellingen en de evaluaties van de werknemers aan bod komen. Leidinggevenden moeten ook het voorbeeld geven en bijvoorbeeld niet zonder helm de productiehal ingaan.

Een goed uitgangspunt is: Als het niet veilig kan, dan doen we het niet. Bij elke taak moet de reflex zijn: hoe kan ik de taak veilig uitvoeren? Doe je dat niet, dan kun je niet claimen dat veiligheid de eerste prioriteit is. Sommige bedrijven passen dat letterlijk toe door bij het begin van elke taak een veiligheidschecklist formeel te laten afvinken. Dit helpt om het gedrag te beïnvloeden.

Hoe kan communicatie bijdragen om een veiligheidscultuur te creëren?

In de eerste plaats moet je de boodschap continu herhalen op allerhande manieren: met posters, artikels in het personeelsblad, workshops, misschien zelfs een mascotte… Belangrijk daarbij is dat over het thema wordt gepraat. Een goed idee is om regelmatig een overleg te organiseren over een veiligheidsthema: onder collega’s veiligheidsproblemen en verbeteringen bespreken en evalueren.

Veiligheid moet volgens mij verder gaan dan veiligheid op het werk. Veiligheid is a way of life. Het moet deel uitmaken van je manier van leven. Vanuit deze gedachte hebben we voor een bedrijf enkele opvallende acties uitgewerkt.

In samenspraak met het bedrijf controleerde de politie op de weg naar het bedrijf de snelheid. Wie te snel reed, mocht plaatsnemen in de politiecombi op de bedrijfsparking. Niet voor een boete, maar wel om een filmpje te bekijken over de risico’s van te snel rijden. Wie zich aan de snelheidsbeperking had gehouden, kreeg van de directeur een geschenkje met het logo van de veiligheidscampagne.

Een andere keer controleerden we op een dag dat er sneeuw lag of de auto’s op de parkeerplaats winterbanden hadden. Wie nog geen winterbanden had, kreeg een sensibiliseringsfolder met kortingbon van de lokale bandencentrale.

Vooral de eerste actie riep hevige reacties op met voor- en tegenstanders. Er werd druk over gesproken. En dat was de bedoeling. Veiligheid onder collega’s tot een gespreksonderwerp maken.

Vaak moeten werknemers niet alleen voldoen aan de veiligheidsregels, maar ook doelstellingen halen voor productiviteit, kwaliteit, enzovoort. Hoe voorkom je dat werknemers de veiligheid verwaarlozen om die doelstellingen te halen?

Het is een drogreden dat veiligheidsregels tot minder productiviteit leiden. Als er een ongeval gebeurt, heeft dat een groot effect op de productiviteit, op het bedrijfsimago… Veiligheid, kwaliteit en productiviteit zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en beïnvloeden elkaar. Een bedrijf waar veilig gewerkt wordt, herken je meteen. Het is er altijd netjes opgeruimd. En je kunt er zeker van zijn dat het kwaliteit levert en dat de productiviteit op peil zit.

Het is trouwens verkeerd alleen te focussen op ernstige ongevallen. Tegenover elk ongeval staat een veelvoud aan bijna-ongevallen. Het is op deze bijna-ongevallen dat je moet werken, naar de oorzaken zoeken en daarop bijsturen. Zo kun je ongevallen vermijden.

Bovendien kun je voor veiligheid ook doelstellingen vooropstellen. Initiatieven belonen of een wedstrijd organiseren voor de beste verbetervoorstellen, is een goed idee. Een positieve aanpak werkt beter om gedrag te veranderen of om een nieuwe attitude bij te brengen.

En wat met de way of life van de bedrijven zelf? Leveren ze inspanningen voor veiligheid buiten hun eigen bedrijfswerking, bijvoorbeeld als ze overeenkomsten sluiten met leveranciers?

Er zijn zeker bedrijven die veiligheid opnemen als criterium bij de selectie van leveranciers. Vooral voor onderhoudsploegen of andere onderaannemers die op het bedrijfsterrein komen, voeren bedrijven een strikt beleid. Wie het veiligheidscharter of de veiligheidsregels niet ondertekent en naleeft, komt er niet in.

Werken met een externe partner of een nieuwe onderaannemer houdt altijd risico’s in. Een externe is minder vertrouwd met de omgeving, de geldende regels en de bedrijfsspecifieke risico’s. Heel wat bedrijven besteden daar aandacht aan en zorgen voor veiligheidsinstructies voor onderaannemers (een fiche, een filmpje, een rondgang…).

Tijdens het onderhoud van een kraker in een petrochemisch bedrijf zijn we daarin zelfs een stap verder gegaan. Gedurende enkele weken kwamen er 2000 werknemers van diverse onderaannemers op het bedrijfsterrein werken. Deze onderaannemers ontvingen niet alleen uitgebreide veiligheidsinstructies. Tijdens de middag toonden we in de kantine aan al wie op de site werkte dagelijks een journaal (in een loop van 10 minuten), met reportages en interviews over de voortgang van de onderhoudswerken. Direct of indirect kwam telkens het thema veiligheid aan bod. Zo zorgden we ervoor dat het thema veiligheid permanent aanwezig was, waardoor we de aandacht hiervoor scherp hielden.  Uiteindelijk deden er zich slechts drie kleine incidenten voor. Nooit gezien! En deze communicatie-aanpak heeft daar zeker toe bijgedragen.

En dat terwijl tijdens onderhouds- en herstellingswerken juist de meeste ongevallen plaatsvinden.

In onbekende en nieuwe situaties is het risico op incidenten inderdaad groter. Toch schuilt er een gevaar in routine. Na een tijd voelt de werknemer zich soms te zelfverzekerd. De routine zorgt ervoor dat hij minder oplet en dan loopt het soms toch weer fout. Dat betekent dat je er als bedrijf nooit mag van uitgaan dat veiligheid verworven is.

Daarom is het nodig om te blijven herhalen. Alleen zo blijft veiligheid top of mind en wordt het hopelijk a way of life.